Hodowla matek pszczelich

Hodowla matek pszczelich to obowiązkowa pozycja dla wszystkich pszczelarzy praktyków, którzy sił swoich pragną spróbować w hodowli pszczół. Jest to pierwsza książka, w której zawarta jest wiedza scalająca obszary nauki i praktyki dla podjęcia działań w kierunku prowadzenia świadomej hodowli. Sens tejże wynika ze znajomości prawideł genetyki i właściwego przekładu tej wiedzy w pracach hodowlanych w myśl postawionego celu hodowlanego.

W tej książce nie znajdziemy przekrojowej wiedzy z zakresu pszczelarstwa, takowa przedstawiona jest dogłębnie w innych pozycjach literatury oraz poruszana na wszelakich kursach pszczelarskich. Książka ta dotyka obszarów związanych stricte z hodowlą.

Czytelnik zatem rozpoczyna przygodę od właściwego poznania terminu hodowli i tego, co w zawiera się w jego znaczeniu. Poruszając się kolejno po rozdziałach książki zapozna się m.in. z:

- podstawami genetyki molekularnej i procesem przekładu informacji genetycznej na cechy oraz czynnikami, które w sposób znaczący mogą wpływać na ekspresję genów

- procesami dziedziczenia cech jakościowych i ilościowych, znaczeniem ewolucyjnym mutacji oraz innych aspektów warunkujących ujawnianie się cech

- zagadnieniami genetyki populacji i drogami przepływu genów

- typami i możliwościami selekcji w hodowli pszczół

- pracą z rodowodami, ich właściwą analizą, istotą pokrewieństwa oraz oceną wartości użytkowej i hodowlanej

- polityką hodowlaną i tym, co zamyka się we właściwych i świadomych pracach hodowlanych

- rzetelną konstrukcją programów hodowlanych

- całokształtem organizacji produkcji matek pszczelich

- wykorzystaniem i przeznaczeniem matek oraz odpowiednim ewidencjonowaniem przy użyciu pracy z oprogramowaniem komputerowym

- aspektem dobrostanu pszczół, jako zagadnieniem istotnym dla sukcesu prowadzenia chowu oraz hodowli

- przeglądem wybranych prac naukowych autorki

Dzieło ma charakter naukowo-poradnikowy, zawiera dużo bezpośrednich zwrotów do Czytelnika oraz dygresji, co w sposób przyjazny rozładowuje naukową atmosferę. Wzbogacone o liczne  ryciny i fotografie autorki liczy ponad 600 stron.

Spis treści

Rozdział 1 DNA jako projektor życia

Dlaczego wciąż te geny?

Budowa kwasu nukleinowego   

Geny a kod genetyczny

Ekspresja informacji genetycznej - ujawnianie cech

Budowa komórki i funkcje poszczególnych organelli

Proces transkrypcji

Proces translacji

Funkcje nowo zsyntetyzowanych białek

Regulacja ekspresji genów

Mutacje i ich skutki

Przykłady mutacji u pszczół

Rozdział 2 Więcej niż DNA

O możliwościach ekspresji informacji genetycznej

Epigenetyczne wpływy na ekspresję informacji genetycznej bez zmian w sekwencji DNA

Nutrigenomika

Oddziaływanie środowiska wewnętrznego i zewnętrznego na cechy osobnicze

Rozdział 3 Podstawy dziedziczności

Chromosomy i ich budowa

Czym jest kariotyp?

Podziały komórek i gametogeneza

Cykl życiowy komórki

Replikacja DNA

Podziały komórek somatycznych - mitoza

Podziały komórek rozrodczych - mejoza

Gametogeneza

Zapłodnienie, powstanie nowego życia i różnorodność

Możliwości powstawania organizmów (nie tylko zapłodnienie)

Genom pszczoły miodnej

Mapowanie genomu

Markery genetyczne i QTL

Zdefiniowane geny u pszczół

Cechy jakościowe i prawa Mendla

Dziedziczenie monogenowe (jednej cechy)

Dziedziczenie cech niezależnych

Współdziałanie par a Heli w wyznaczaniu cechy

Sprzężenia genów

Allele wielokrotne

Genetyka cech ilościowych

Cechy mierzalne

Rozkład normalny zmiennej dla cechy ilościowej

Cechy gospodarczo ważne i skutki udomowienia zwierząt

Rozdział 4 Podstawy genetyki populacji i metody hodowlane w hodowli pszczół

Genetyczna struktura populacji

Pojęcie wartości fenotypowej i jej składowe

Populacja i jej parametry genetyczne

Odziedziczalność cechy

Powtarzalność cechy

Korelacje genetyczne

Interakcja genotyp - środowisko

Przepływ informacji genetycznej (drogi przepływu)

Selekcja i jej typy oraz kierunki

Najczęstsze błędy w prowadzeniu oceny i selekcji pszczół

Szacowanie wartości użytkowej i hodowlanej    

Postęp hodowlany

Populacja rodzicielska i populacja rodziców

Rozdział 5 Specyfika pracy hodowlanej

Polityka hodowlana (organizacja hodowli pszczół w Polsce)

Czym są programy hodowlane?

Charakterystyka programów hodowlanych dla pszczoły miodnej

Rasy i linie pszczół hodowlane w Polsce

Co powinien zawierać dobry program hodowlany?

Realizacja programu hodowlanego i nadzór hodowlany

Metodyka oceny

Przebieg oceny stacjonarnej

Ocena terenowa

Dokumentacja hodowlana i jej obieg

Polskie Stowarzyszenie Hodowców Matek Pszczelich (PSHMP)

Analiza rodowodów

Co to jest rodowód?

Współczynnik pokrewieństwa i inbredu

Rodowód matki pszczelej

Analiza wartości hodowlanej, czyli do czego jest potrzebny rodowód matki pszczelej

Dobór do kojarzeń

Rozdział 6 Biologia pszczół w aspekcie reprodukcji

Cykl rozwojowy, dojrzałość somatyczna i rozpłodowa

Partenogeneza, trutnie, różnicowanie płci

Pokrewieństwo w jednej rodzinie

Istota inseminacji w hodowli

Pokrewieństwo a zachowania robotnic

Rozdziały 7 Organizacja wychowów matek pszczelich

Jak zachować odpowiednią kolejność prac i zabiegów hodowlanych i nie zwariować

Podział gospodarstwa pasiecznego:      populacja hodowlana i towarowa

Przygotowanie rodzin zarodowych do reprodukcji

Kalendarz wychowu matek i trutni

Prace okołohodowlane

Praca z izolatorami

Przygotowanie rodzin wychowujących

Pracownia

Sprzęt do wychowu matek pszczelich   

Zaczynamy wychowy

Pobieranie materiału

Transport larw do rodzin wychowujących

Kontrola przyjęć i odbieranie mateczników

Postępowanie z matecznikami

Wygryzanie matek pszczelich

Dalsze losy matek pszczelich

Wysyłka matek jednodniowych

Poddawanie matek do ulików weselnych

Sztuczne unasienianie matek pszczelich

Straty matek

Ekonomia hodowli. Czy to się opłaca?

Rozdział 8 Ewidencjonowanie matek pszczelich

Rozdział 9 Pojęcie dobrostanu pszczół, czyli jak pomóc genom w ekspresji

Znaczenie higieny i dobrostanu w chowie i hodowli pszczół

Jak pomóc genom w ekspresji?

Rozdział 10 O właściwym wyborze rasy i linii pszczół

Tablice

Od autorki

Podjęłam się wyzwania napisania tej książki, gdyż uznałam, że taka pozycja jest potrzebna w literaturze pszczelarskiej. Dlaczego zdecydowałam się na taką treść i dla kogo jest ona przeznaczona?

Współczesna literatura pszczelarska skupia się na innowacjach. Zgadzam się, że olbrzymi problem dziś stanowi szalejąca warroza, która zbiera żniwa, czy zjadliwość bakterii zgnilca amerykańskiego. Świat pszczelarski skupia się na szukaniu rozwiązań do walki z sytuacją epizootyczną. W efekcie mamy już wiele absurdów Internetu, youtuberów, forumowiczów, którzy wynajdują niezliczone ilości panaceum na dolegliwości dręczące pszczoły. I tak już mamy w zwyczaju podążać za nowościami, rzadko zastanawiając się, czy niosą one coś pożytecznego. Ważne, że mogą przynieść natychmiastowe rezultaty, niekoniecznie dobre. Osobiście uważam, że aby rozwiązać problem, trzeba poznać go dogłębnie i poprzeć nauką. Wieloletnie badania, analizy statystyczne i powtarzalność doświadczeń w wielu obszarach mają wówczas sens. Zostawmy to zatem specjalistom.

Tymczasem skupmy się na tym, o czym zapominamy. Oto prastara nauka, na której możemy się opierać i polegać w naszej pracy z pszczołami, bo zawiera tylko fakty, nie fake newsy, a jednak leży odłogiem. Dlaczego? Prawdopodobnie dlatego, że wielu jej nie rozumie, a na efekty trzeba długo czekać. Ale wierzcie mi Drodzy Pszczelarze, że nie ma drogi na skróty w chowie i hodowli jakichkolwiek zwierząt. Moim zdaniem największym problemem dzisiejszego pszczelarstwa jest dramatyczna sytuacja hodowlana w naszym kraju. Import matek pszczelich z zagranicy, nawet jeśli tylko na użytek własny odbija się na jakości pogłowia w okolicznych pasiekach. Nierzadko niestety obserwujemy użytkowanie takich matek pod działalność komercyjną. Taki proceder nie tylko prowadzi do wprowadzania nowej nieokreślonej puli genowej do środowiska, ale i zakłóca pracę hodowców, którzy poświęcili lata swojego ciężkiego dorobku na rzetelną selekcję pszczoły, którą prowadzą w myśl postawionego ważnego celu hodowlanego. Bezcelowe natomiast mieszańcowanie pogłowia doprowadza do zaniku odrębności genetycznej.

Przerażające jest to, że nawet w wiodących czasopismach pszczelarskich można znaleźć ogłoszenia o sprzedaży matek pszczelich, w których to od jednego oferenta można nabyć matki z kilkunastu linii przynależnych różnym podgatunkom, w dodatku utrzymywanych wbrew Ustawie o hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich. Jako osoba z wieloletnim doświadczeniem zawodowym, pozwolę sobie zaznaczyć, że nawet technicznie rzecz biorąc utrzymanie, odchów i rozprowadzenie takiej ilości materiału w jednym gospodarstwie jest po prostu niewykonalne. Uprzedzając jeszcze wszystkie hejty, dodam, iż oczywiście efekt heterozji jest potrzebny do prowadzenia towarowej gospodarki pasiecznej. Zapewniam wszystkich niedowiarków jednak, że do uzyskania wysokiego efektu bujności cech potrzebne są komponenty czyste. Mieszanka wielogenowa tego skutku nie da i nie jest to efekt heterozji. Bioróżnorodność nie jest tym samym, co biorównoważność i o tym moi Drodzy musicie pamiętać. Aby zrozumieć istotę prowadzenia hodowli, a dopiero później odchowu matek pszczelich, wskazane jest zapoznać się z podstawami genetyki.

„Z genami się nie dyskutuje” - z tego cytatu kojarzą mnie moi wspaniali kursanci i uczniowie, którzy dają mi wiele radości wychodząc zawsze z odrobiną niedosytu po dawce wiedzy z hodowli pszczół. To swego rodzaju imperatyw, przed którym według mojej opinii każdy potencjalny hodowca powinien się pokłonić. Genetyka jest dziedziną bardzo obszerną, a sens hodowli wynika z jej prawideł. W tej książce przedstawię zatem zarys zootechniczny obejmujący kolejno podstawy genetyki molekularnej, mendlowskiej i genetyki populacji. Następnym krokiem jest organizacja pracy hodowlanej, opiszę zatem, z czym każdemu hodowcy przyjdzie się zmierzyć i kto nad nami czuwa, aby ta praca była rzeczywista i realizowana zgodnie z założeniami - celem hodowlanym, który zawrzemy przecież w naszym programie. Jeśli tego celu nie mamy, to nie mamy się za co zabierać.

Ta pozycja jest przeznaczona przede wszystkim dla hodowców i przyszłych hodowców, ażeby tę hodowlę prowadzili świadomie, ale również dla pszczelarzy, którzy chcą dobrze rozumieć prawidła rządzące organizmami żywymi, a więc ich pszczółkami. Oczywiście nie znajdziemy tutaj całej wiedzy z obszaru genetyki, skomplikowanych szlaków biochemicznych odbywających się na poziomie komórkowym, bo zawarcie wszystkiego w jednej książce byłoby okrutnie ciężkie. Wiele sfer tej nauki znajduje się również poza stanem mojej wiedzy. Książka wzbogacona będzie także o wybrane własne publikacje naukowe oraz przemyślenia, które zamieszczone będą w specjalnie oznaczonych ramkach.

Słowo „wartość” będzie tu często używanym terminem. Jeśli konotacja tego słowa przekłada się dla Ciebie jedynie na cyfry zasilające konto za sprzedane matki - odłóż tę książkę i pozwól skorzystać z niej komuś innemu. Mam nadzieję, że niniejsza publikacja nie jest napisana w sposób ciężki i pozwoli zrozumieć, a przede wszystkim zafascynować się tym, co tak naprawdę steruje życiem.

Książkę dedykuję również studentom kierunków przyrodniczych, przede wszystkim przyszłym zootechnikom, biologom oraz lekarzom weterynarii. Wybaczcie, Kochani, że pozycja nie jest napisana czysto akademickim językiem. Zależało mi, aby treść była przystępna dla każdego pszczelarza-praktyka i miłośnika pszczół.

Podziękowania

Chciałabym podziękować wszystkim wspaniałym Pszczelarzom, którzy mnie inspirują i po porostu są.

Jestem zaszczycona, że mogę z Wami współpracować i chcecie się ode mnie uczyć. Moja skromna wiedza jest dla Was. Wiem, że to, co oferuję nie należy do najłatwiejszych działów i tym bardziej ogarnia mnie przypływ szczęścia, że mimo wszystko uczęszczacie na moje zajęcia i bierzecie z nich garściami. Za to bardzo Wam dziękuję, gdyż moje oczy zawsze ucieszy wypełniona, zasłuchana sala. Ta książka powstała z myślą o Was!

Dziękuję, że jesteście ze mną!

Adriana Mirecka

Informacje o bezpieczeństwie produktu Informacje o producencie