Pszczoła linii Dobra

Pszczoła linii Dobra bogactwem naturalnym Polski

Co znajdziemy w tej książce?

Przedstawiamy drugą publikację książkową dr Mireckiej, niekwestionowanej specjalistki w dziedzinie hodowli pszczół. Autorka słynie z przedstawiania aspektów genetyki i dobrostanu zwierząt dla zachowania ich wysokiej wartości użytkowej i zdrowotności , a przede wszystkim łączenia tych aspektów z wieloletnią praktyką zawodową w hodowli matek pszczelich.

Pszczoła linii Dobra… to „opowieść” o wyjątkowej pszczole z Beskidu Wyspowego, która wysiłkiem wielu pszczelarzy została objęta specjalnym nadzorem, ochroną zasobów genetycznych i uznana za jedną z ras rodzimych Polski.

Niniejsza publikacja rozpoczyna się umiejscowieniem gatunku Apis mellifera w prawie hodowlanym i wyjaśnieniem konieczności zachowania bioróżnorodności podgatunków pszczoły miodnej oraz przytoczeniem funkcji, jakie mogą spełniać pszczoły linii uznanych za rodzime w całym ekosystemie, a przede wszystkim w ścisłej gałęzi pszczelarstwa. Autorka podkreśla, że pszczoły ras endemicznych posiadają wysokie walory cech pierwotnych i adaptacyjnych, które mogą przyczynić się do poprawy i odnowy wartości pogłowia pszczół w pasiekach.

Następnie przejdziemy przez wyczerpujący opis historii pszczoły linii Dobra, obszaru naturalnego jej występowania, jej cechy, poprzez wszystkie działania, jakie zostały podjęte, aby zachować jej unikatowe genotypy oraz ochronę terenu stanowiącego niegdyś jej naturalną enklawę.

Następnie Mirecka poprowadzi Czytelnika przez szczegóły swoich badań naukowych prowadzonych w latach 2014-2019 na rzeczywistych populacjach pszczoły linii Dobra, w które włożyła ogrom czasu, pracy i serca, aby móc ukazać wyjątkowość pszczoły rodzimej. Autorka w dalszym ciągu poświęca pszczole linii Dobra swoją pracę zawodową, posiada własną pasiekę hodowlaną, w której dokonuje dalszych ewaluacji i realizuje program ochrony zasobów genetycznych.

Znakomitym zwieńczeniem dzieła jest krótka prezentacja certyfikacji pszczoły linii Dobra obrazującej, że pszczoły ras endemicznych są prawdziwym skarbem natury, dzięki którym posiadamy nie tylko bogactwo krajobrazowe, ale powstają także wspaniałe i niepowtarzalne produkty regionalne.

SPIS TREŚCI

Od autorki 11

Wstęp 17

1. Pszczoła miodna w świetle prawa hodowlanego 25
2. Potrzeba ochrony lokalnych genotypów w obliczu zaniku bioróżnorodności 31
3. Istota hodowli zachowawczej i ochrona zasobów genowych w Polsce 39
4. Historia pszczoły linii carnica Dobra i działania podjęte na rzecz utworzenia rejonu hodowli zachowawczej 49
5. Charakterystyka obszaru naturalnego występowania linii car Dobra i aktualny stan liczebny populacji 59
6. Analiza zmienności cech użytkowych u rodzimej pszczoły linii Dobra 67
7. Pszczoła linii Dobra z certyfikatem rasy rodzimej i wytwórczyni produktu regionalnego 135

Tabele 147

Bibliografia 157

Ryciny 161

Fotografie 167

dr Agnieszka Chełmińska

Instytut Zootechniki, Państwowy Instytut Badawczy

Hodowla zachowawcza pszczoły kraińskiej (Apis mellifera carnica) linii Dobra prowadzona jest w sposób sformalizowany już ponad 10 lat. Dzięki izolacji przestrzennej pszczół linii Dobra naturalnymi granicami pasm górskich Beskidu Wyspowego i aktywnej ochronie, jaką od kilkudziesięciu lat zapewniają pszczelarze, fenotyp lokalnych pszczół pozostał niezmieniony. Niegdyś w drodze doboru naturalnego pszczoły należące do tej linii przystosowały się do lokalnych, trudnych warunków klimatycznych i paszowych, a także wykształciły pewne cechy adaptacyjne, takie jak dobra zimotrwatość, czy przystosowanie do zimowania na spadzi. Dziś hodowla pszczoły kraińskiej linii Dobra ma ogromne znaczenie dla samych pszczelarzy oraz zachowania lokalnych ekosystemów. Pszczoła linii Dobra została objęta znakiem jakości, przyznawanym przez Instytut Zootechniki

PIB, Rasa Rodzima®. Jest też szansą na rozwój produkcji wysokiej jakości miodów regionalnych. Dzięki jej ochronie możliwe jest zachowanie stabilnej populacji pszczół odpornych i dobrze przystosowanych do specyficznych warunków klimatycznych południowej Polski. Pszczoła linii Dobra to ważny element zrównoważonego pszczelarstwa oraz długofalowej ochrony zasobów genetycznych pszczół.

dr hab. Dariusz Gerula

prof. Instytutu Ogrodnictwa - PIB

Pszczoły miodne są integralną częścią ekosystemów naturalnych i rolniczych. Dzięki zapylaniu kwiatów wspierają zachowanie bioróżnorodności oraz przyczyniają się do wzrostu plonów roślin uprawnych. W kontekście ewolucji pszczoły zasiedlają terytorium Polski stosunkowo krótko.

Przybyły po ustąpieniu ostatniego zlodowacenia z Europy Południowej, napotykając na surowe warunki, do których się przystosowały. W tej formie przetrwały do końca XX wieku, kiedy człowiek, zwiedziony chęcią zysku, zaczął sprowadzać inne rasy pszczół, a wraz z nimi zjadliwe patogeny. Pszczoły lokalne stanowią dziedzictwo i bogactwo przyrodnicze. Do takich niewątpliwie należą pszczoły linii Dobra, a ich cechy zostały ukształtowane przez siły natury. Powinniśmy tę naturę naśladować, a nie próbować ją zmieniać.

Od autorki

Drodzy Czytelnicy!

Z wielką radością oddaję w Wasze ręce moją drugą książkę. Dokładnie dwa lata temu wydałam „Hodowlę matek pszczelich”, 600 - set stronicową biblię zawierającą kompendium wiedzy o hodowli i genetyce pszczoły miodnej. Ponieważ tę książkę odebraliście bardzo pozytywnie i oceniliście ją bardzo wysoko, moje pióro dostało kolejnego podmuchu lekkości, za co serdecznie Wam dziękuję, ponieważ wiem, że mogę nadal pisać z wielkim zapałem.

Publikacja „Pszczoła linii Dobra - bogactwem naturalnym Polski” dotyczy również tego, co jest bliskie mojemu sercu i zawodowi - hodowli pszczół, z którą jestem związana od 17 lat, w co czasami ciężko mi uwierzyć.

Pszczelarstwo, a w zasadzie hodowla pszczół towarzyszy mi od 2006 roku, kiedy jako młoda studentka zootechniki, z wypiekami na twarzy słuchałam pewnego nauczyciela akademickiego, który skutecznie zaszczepił we

mnie pasję i przekazywał nieocenioną uczoność. Zgłębiałam więc wiedzę z biologii pszczół i prowadzenia gospodarki pasiecznej, a pierwsze praktyczne kroki stawiałam w małej akademickiej pasiece. Stacjonowały tam ule Dadanta, a rasa pszczół nie była określona - były to mieszańce

międzyliniowe. Już wówczas moja intuicja hodowcy i genetyka populacyjnego mówiła, że rodziny pszczele cechują się sporą zmiennością. Mówiąc ogólniej, pszczoły różniły się pod wieloma względami - ubarwieniem, zachowaniem, produkcją, co w zupełności pokrywało się z tym,

co wyniosłam od pozostałych mentorów akademickich wykładających m.in. genetykę populacji, metody hodowlane oraz doświadczalnictwo zootechniczne. Wtedy zainteresowałam się szerzej tematem hodowli i rozrodu pszczół, bo w przypadku pszczół poprzeczkę zawiłości tematu

podnosi zjawisko partenogenezy i wielokrotna kopulacja matek pszczelich. Ponadto mierzymy się tutaj z bardzo ścisłą terminowością wielu zabiegów hodowlanych, która wynika z biologii pszczół. Postanowiłam temu tematowi poświęcić więcej uwagi i pomimo że literatury naukowej wówczas w tym temacie przybywało, nadal była skromna. Przez dwa lata zbierałam materiał i prowadziłam badania aż w 2008 roku pod okiem niezmiernie życzliwego mi doktora (a dziś profesora) Adama Romana

złożyłam nowatorską pracę magisterską dotyczącą możliwości przechowywania trutni w warunkach laboratoryjnych, ich żywienia, a następnie mikroskopową ocenę nasienia w aspekcie przydatności reprodukcyjnej i wykorzystania do inseminacji.

Od 2007 roku stawiałam również pierwsze kroki samodzielnej gospodarki pasiecznej w niewielkiej pasiece amatorskiej pewnego sędziwego pszczelarza, zlokalizowanej na obrzeżach Nowego Sącza. Pasieka liczyła 10 rodzin pszczelich, dominowała rasa kaukaska, ale były też mieszańce rasy kraińskiej. Pszczoły zajmowały ule słowiańskie. Pasieka była posadowiona przy lesie mieszanych drzew i co roku dawała cudowny miód spadziowy, ciemny, brunatnozielony i piekący. Jednakże dziwiło mnie, że pomimo wysokiej i wąskiej ramki, nie wszystkie rodziny zimowały dobrze. Na tam ten czas wiedziałam zbyt mało o rasach i liniach hodowanych w Polsce oraz o specyfice ich cech użytkowych. To chyba było przeznaczenie, że w 2010 roku trafiłam do Gospodarstwa Pasiecznego „Sądecki Bartnik”, gdzie podjęłam pracę zawodową przy hodowli matek pszczelich. Dziś uważam, że była to jedna z moich najlepszych życiowych decyzji. W tym miejscu nie omieszkam dodać, że praca zawodowa w tak dużym gospodarstwie oferuje spory potencjał do wykorzystania. Pracowałam ciężko i dostałam tam ogromną szkołę życia i pokory. Nauczyłam się też z jeszcze większą atencją postrzegać pszczoły. Tam znalazłam swój cel - swoje miejsce w tym pszczelim świecie. Na przestrzeni wielu przepracowanych sezonów miałam ponadprzeciętną i niezliczoną ilość różnych obserwacji i doświadczeń, których nie jesteśmy w stanie posiąść, prowadząc pszczelarstwo amatorskie.

Tutaj również mogłam dostrzec tę ciemną stronę pszczelarstwa, zobaczyć pszczelarstwo od zaplecza. Niestety nie wszystko wygląda tak jak na filmikach tworzonych przez influencerów w mediach.

Ponieważ miałam solidnie ugruntowane fundamenty genetyki i hodowli zwierząt, stanowisko specjalisty ds. hodowli pszczół w Sądeckim Bartniku było niemal moim spełnieniem. I właśnie wtedy mogłam zmierzyć się z tym, z czym powinien każdy pretendent na hodowcę – programami hodowlanymi. Wspólnie z drogim mi zespołem realizowaliśmy wówczas programy genetycznego doskonalenia równolegle dla dwóch linii rasy kraińskiej, a ponadto pobocznie zajmowaliśmy się reprodukcją materiału kilku innych linii. Już przez pierwsze sezony dały się mnie we znaki różnice pomiędzy tymi pszczołami, pomimo, że reprezentowały tak naprawdę tę samą rasę. Ale spośród nich, wyjątkowo urzekła mnie ta jedna – krainka Dobra, która towarzyszy mi w pracy zawodowej do dziś.

W tym miejscu zaczyna się właściwie moja opowieść o wyjątkowej pszczole z Beskidu Wyspowego, która wysiłkiem wielu pszczelarzy została objęta specjalnym nadzorem i ochroną, a za namową prof. Adama Romana stała się również bohaterką badań, publikacji naukowych i dysertacji doktorskiej złożonej przeze mnie w 2019 roku. Coś mi mówiło, że nadejdzie taki czas, kiedy zgromadzony przez lata materiał wyłoni się z ciemnej szuflady, zostanie odkurzony i ujrzy światło dzienne.

Myśli moje szczęśliwie się ziściły.

Pszczoła linii Dobra jest niezwykła. Dzisiaj my - pszczelarze pasjonaci, dostąpiwszy zaszczytu pracy u jej boku przez wiele lat - nie mamy w tym stwierdzeniu najmniejszej wątpliwości. Zachęcam zatem do przeczytania tej lektury, która wyczerpująco opisuje historię pszczoły linii Dobra, jej cechy oraz wszystkie działania, jakie zostały podjęte, aby zachować jej unikatowe genotypy oraz ochronę obszaru stanowiącego niegdyś jej naturalną enklawę. Ta właśnie pszczoła, dzięki mądrości pszczelarzy z Beskidu co wyniosłam od pozostałych mentorów akademickich wykładających m.in. genetykę populacji, metody hodowlane oraz doświadczalnictwo zootechniczne. Wtedy zainteresowałam się szerzej tematem hodowli i rozrodu pszczół, bo w przypadku pszczół poprzeczkę zawiłości tematu podnosi zjawisko partenogenezy i wielokrotna kopulacja matek pszczelich. Ponadto mierzymy się tutaj z bardzo ścisłą terminowością wielu zabiegów hodowlanych, która wynika z biologii pszczół. Postanowiłam temu tematowi poświęcić więcej uwagi i pomimo że literatury naukowej wówczas w tym temacie przybywało, nadal była skromna. Przez dwa lata zbierałam materiał i prowadziłam badania aż w 2008 roku pod okiem niezmiernie życzliwego mi doktora (a dziś profesora) Adama Romana złożyłam nowatorską pracę magisterską dotyczącą możliwości przechowywania trutni w warunkach laboratoryjnych, ich żywienia, a następnie mikroskopową ocenę nasienia w aspekcie przydatności reprodukcyjnej i wykorzystania do inseminacji.

Od 2007 roku stawiałam również pierwsze kroki samodzielnej gospodarki pasiecznej w niewielkiej pasiece amatorskiej pewnego sędziwego pszczelarza, zlokalizowanej na obrzeżach Nowego Sącza. Pasieka liczyła 10 rodzin pszczelich, dominowała rasa kaukaska, ale były też mieszańce rasy kraińskiej. Pszczoły zajmowały ule słowiańskie. Pasieka była posadowiona przy lesie mieszanych drzew i co roku dawała cudowny miód spadziowy, ciemny, brunatnozielony i piekący. Jednakże dziwiło mnie, że pomimo wysokiej i wąskiej ramki, nie wszystkie rodziny zimowały dobrze. Na tamten czas wiedziałam zbyt mało o rasach i liniach hodowanych w Polsce oraz o specyfice ich cech użytkowych. To chyba było przeznaczenie, że w 2010 roku trafiłam do Gospodarstwa Pasiecznego „Sądecki Bartnik”, gdzie podjęłam pracę zawodową przy hodowli matek pszczelich. Dziś uważam, że była to jedna z moich najlepszych życiowych decyzji. W tym miejscu nie omieszkam dodać, że praca zawodowa w tak dużym gospodarstwie oferuje spory potencjał do wykorzystania. Pracowałam ciężko i dostałam tam ogromną szkołę życia i pokory. Nauczyłam się też z jeszcze większą atencją postrzegać pszczoły. Tam znalazłam swój cel - swoje miejsce w tym pszczelim świecie. Na przestrzeni wielu przepracowanych sezonów miałam zamiast postępów hodowlanych i użytkowych. W wielu pasiekach pojawia się syndrom „zmęczonych” pszczół w ujęciu genetycznym, zapowiadając swego rodzaju erozję.

Jednak pszczoły linii uznanych za rodzime mogą spełnić w ekosystemie funkcję poprawy i odnowy wartości pogłowia pszczół w pasiekach, zwłaszcza tam, gdzie daje się we znaki syndrom załamujących się populacji przez stosowanie ekspansywnych metod. Jestem w pełni przekonana, że dzięki zachowanym swoim cechom funkcjonalnym jedną z takich linii, która może stanowić pewny komponent do genetycznej odnowy i przywrócenia równowagi w populacjach, jest właśnie linia Dobra, zwłaszcza, że znana mi historia kilku innych linii opiera się o krzyżowanie twórcze właśnie z jej udziałem, o czym często się nie wspomina.

Ta książka powstała dla biologów, ekologów, leśników oraz dla miłośników pszczoły linii Dobra. Dla tych pszczelarzy i hodowców, którzy pomimo wyjątkowości tej pszczoły, jeszcze o niej nie słyszeli.

Zapraszam do lektury.

Z pszczelarskim pozdrowieniem

Adriana Mirecka

Informacje o bezpieczeństwie produktu Informacje o producencie